قلب چگونه کار می کند ؟

 عملكرد اصلي قلب ،‌تلمبه كردن خون قرمز و روشن كه حاوي مقادير زيادي اكسيژن و مواد غذايي است كه از طريق شريانهاي بزرگ به سرتاسر بدن مي باشد . وقتي اكسيژن اين خون توسط بافتها برداشته شد ،‌وريدها خون فاقد اكسيژن كافي را كه به رنگ تيره تري در آمده است را دوباره به قلب برمي گردانند .

قلب داراي دوقسمت مي باشد كه هر قسمت آن به صورت يك تلمبه جداگانه عمل مي كند . هريك از اين قسمتها نيز به دو بخش تقسيم مي شود . بنابراين قلب كلاً داراي چهار حفره مي باشد .

ساختمان داخلي قلب                                                                            

اين شكل نشان دهنده دو جفت حفره قلب مي باشد (‌يعني دهليز و بطن راست و چپ ) . هر جفت حفره به صورت يك تلمبه مجزا عمل مي كند . يك دريچه در قسمت خروجي هر حفره وجود دارد كه از برگشت خون در مسير غلط جلوگيري مي كند كه اصطلاحاً دهليز مي نامند ، به صورت جمع كننده خون ورودي به  قلب عمل مي كنند و حفره هاي پاييني كه به آنها بطن گفته مي شود ، با انقباض خود باعث مي شوند كه خون از قلب به بيرون تلمبه شود . قسمت راست قلب ، خونهايي را كه از وريد هاي تمام بدن مي آيد را گرفته و به سمت ريه ها تلمبه مي كند تا اكسيژن ريه ها بتوانند وارد اين خون شوند . قسمت چپ قلب ، خوني را كه از ريه ها خارج مي شود را گرفته و سپس آن را به تمام قسمتهاي بدن مي فرستد تا نيازهاي اكسيژن آنها را برطرف نمايد . براي اينكه خون به همه اعضاء و عضلات بدن برسد ،‌بايد فشار زيادي تلمبه گردد . شما وقتي يك شريانتان بريده مي شود ،‌مي بينيد كه خون با چه فشاري به بيرون فواره مي زند . براي اينكه اين تلمبه زدن با قدرت كافي انجام شود ،‌عضلات قلب بايد خيلي قوي باشند و هيچگاه مثل ساير عضلات (‌مثلاً عضلات پاها ) دچار خستگي نگردند . بنابراين ،‌عضلات قلب نياز دارند كه خودشان به خوبي خونرساني شوند و اكسيژن و مواد غذايي به اندازه كافي به آنها رسانده شود . اين خونرساني خود عضلات قلب ، توسط شريانهاي كرونري و شاخه هاي آنها صورت مي پذيرد .

نحوه خونرساني عضلات قلب

شريانهاي كرونري راست و چپ از محل شروع قوس آئورت منشاء مي گيرند . اين دو شريان سپس به شاخه هاي كوچكتري انشعاب پيدا مي كنند تا به تمام قسمتهاي عضله قلب خونرساني نمايند .

اين شريانها جريان مي يابد . وقتي عضله قلب منقبض مي شود ، فشار آن به قدري زياد مي شود كه اجازه عبور خون به عضله قلب را نمي دهد ، به همين دليل قلب داراي شبكه مؤثري از رگهاي باريك خوني است باعث مي شود تمام نيازهاي غذايي و اكسيژن رساني آن را به خوبي انجام دهد . در بيماري كرونري قلب ،‌شريانهاي كرونري تنگ و باريك مي شوند و عضلات قلب از رسيدن خون و اكسيژن به اندازه كافي محروم مي گردند (‌مانند هنگامي كه يك لوله آب به دلايل مختلفي تنگ شود و نتواند به خوبي آبرساني كند ) . در حالت استراحت ، ممكن است اشكالي براي فرد ايجاد نشود ، اما وقتي كه قلب مجبور باشد كار بيشتري انجام دهد و مثلاً شخص بخواهد چند پله را بالا برود ، شريانهاي كرونري نمي توانند بر اساس نياز اكسيژن اين عضلات ،‌به آنها خون و اكسيژن برسانند و در نتيجه شخص در هنگام بالا رفتن از پله ها دچار درد سينه( آنژين ) مي گردد . در چنين مواقعي اگر فرد كمي استراحت كند ، درد معمولاً از بين خواهد رفت . اگر يك شريان كرونري به علت مسدود شدن آن توسط يك لخته خون ، به طور كامل جلوي خونرساني اش گرفته شود ، قسمتي از عضله قلب كه ديگر خون به آن نمي رسد ، خواهد مرد .

ترومبوز

ترومبوز يك اصطلاح پزشكي است كه به معني لخته مي باشد . لخته يك فرآيند طبيعي بدن است كه در هنگامي كه ما زخمي مي شويم و خونريزي مي كنيم ، باعث مي گردد كه خونريزي ما متوقف شود . در مواقعي كه لخته هاي ناخواسته هاي در بدن ايجاد مي شود ، ضد انعقاد ها و رقيق كننده هاي طبيعي خون كه در گردش خون وجود دارند ، اين لخته ها رابه طور طبيعي از بين مي برند . وقتي كه يك رگ خوني آسيب مي بيند ، يك مجموعه از مواد شيميايي در بدن ترشح مي شوند كه باعث تشكيل يك لخته و بند آمدن خون از رگ مي گردد . در بيماري كرونري قلب ، يك لخته خون تشكيل مي شود كه علت آن ، آسيب خارجي به رگ نمي باشد بلكه بر اثر صدماتي كه كه چربي ها به ديواره داخلي رگ وارد مي كنند، لخته تشكيل مي شود .

بطور طبيعي ، ديواره داخلي پوشاننده رگها صاف بوده و باعث ايجاد لخته نمي گردد . وقتي كه آتروما ايجاد مي شود ، ديواره رگها ديگر صاف نبوده و در سطح آن شكافهايي ايجاد مي گردد . سلولهاي كوچك خون به نام پلاكتها به اين شكافها چسبيده و به پركردن آنها كمك مي كند . اگر اين شكافها كوچك باشند ،‌هيچ مشكلي پيدا نخواهد شد ،‌اما وقتي شريانها باريك مي شوند ،‌حتي يك لخته كوچك هم مي تواند در جلوگيري از عبور جريان خون مؤثر باشد . امروزه ما مي دانيم كه چنين فرآيندي ،‌باعث بدتر شدن ناگهاني آنژين ها مي شود كه اصطلاحاً به آن آنژين ناپايدار گفته مي شودد . در يك سكته قلبي ، يك فرآيند نسبتاً متفاوت ،‌باعث ايجاد مشكل مي گردد . رسوبات چربي در شريان ها فقط حاوي چربي نمي باشند ،‌ بلكه توسط بافتهاي آسيب ديده كه بوسيله خود كلسترول ايجاد شده نيز محاصره شده اند . به همين دليل در بالاي رسوبات چربي ،‌يك كلاهك سفت فيبروز ايجاد مي شود . هرگونه استرس يا فشار ناگهاني مي تواند باعث جداشدن اين كلاهك شده و موجب يك منطقه وسيع تر آسيب ديده در ديواره شريان شود .

 نحوه پيدايش ترومبوز

فرآيند ترومبوز (‌توليد لخته خون ) ممكن است در اثر وارد آمدن آسيب به ديواره رگهاي خوني شروع شود . لخته اي كه در اين موارد ايجاد مي گردد ممكن است باعث انسداد جريان خون در رگ شود .

 تشكيل لخته هاي بزرگتري شده كه معمولاً شريان را مسدود مي سازد . در  چنين مواقعي خون نمي تواند از اين لخته عبور كرده و به عضلات قلب برسد و در نتيجه ، آن قسمت از عضله قلب  خواهد مرد .

بنابراين ، ترومبوز يكي از مشكلات اصلي در بيماري كرونري قلب مي باشد . ترومبوز ،‌علت بروز اكثر موارد بدتر شدن ناگهاني آنژين و اكثر سكته هاي قلبي مي باشد . همانگونه كه بعداً خواهيم ديد ، درمانهاي جديدتر و مؤثرتر بيماري كرونري قلب با اثر بر روي ازبين بردن اين لخته ها و جلوگيري از تشكيل مجدد آنها ، كار خود را انجام مي دهند . داروهاي گران قيمت و پيچيده اي كه مي توانند در يك سكته قلبي باعث حل شدن اين لخته ها شوند و نيز داروهاي ساده و ارزان قيمتي مثل آسپيرين كه مي توانند از تشكيل اين لخته ها جلوگيري كنند ،‌امروزه در دسترس هستند . پزشكان امروزه در تلاش هستند كه بفهمند چه عواملي باعث  مي شوند كه بعضي از افراد نسبت به بقيه ، بيشتر به اين لخته ها دچار شوند . تمايل بيشتر به لخته سازي در بعضي افراد ، ممكن است يكي از دلايلي باشد كه چرا مردم بريتانيا بيشتر مستعد ابتلاء به بيماري كرونري قلب هستند .

سكته قلبي

وقتي كه در يك بيمار دچار بيماري كرونري قلب ، شريانهاي كرونري به علت ايجاد لخته يا ترومبوز مسدود مي شوند ،‌سكته قلبي ايجاد مي گردد . عضله قلب كه به اصطلاح « ميو كارد » گفته مي شود ، به علت نرسيدن خون و اكسيژن به آنها دچار دردهاي شديدي مي شوند كه هر لحظه بر مقدار اين دردها افزوده  مي گردد . در صورتي كه اين لخته خون به سرعت از بين نرود ، بعد از 5 تا 10 دقيقه ، آن قسمت از عضله قلب كه از اكسيژن و خون محروم مي شود ، خواهد مرد . اين حالت در سكته قلبي يا آنفاركتوس ميوكارد ديده   مي شود .

وسعت واقعي سكته قلبي و ميزان عضلاتي كه در اين موارد آسيب مي بينند به عوامل مختلفي بستگي دارد . اولين عامل ، اندازه شريان مي باشد . هرچه شرياني كه مسدود مي شود ، بزرگتر باشد ،‌وسعت بيشتري از عضله قلب آسيب مي بيند . دومين عامل اين است كه وقتي ساير شريانهاي كرونري هم دچار مشكل باشند ، وسعت آسيب بيشتر خواهد بود . بالاخره اينكه ، وسعت سكته قلبي بستگي به اين خواهد داشت كه آيا منطقه دچار آسيب ،‌داراي رگهاي اضافي هم بوده است يا خير .

در يك سگته قلبي چه اتفاقي رخ مي دهد

در يك سكته قلبي ، يكي از شريانهاي كرونري به طور ناگهاني به وسيله گير كردن يك لخته در آن مسدود مي گردد و باعث مي شود كه به يك قسمت از عضله قلب ، خون نرسد .

اگر اين رگهاي اضافي ، به يك منطقه آسيب ديده بتوانند خونرساني كنند ،‌صدمات كمتري ايجاد خواهد شد . تمرين هاي ورزشي منظم ،‌باعث تحريك تشكيل اين رگهاي اضافي در قلب مي شوند ،‌به همين دليل است كه چرا اين تمرينات ورزشي مي توانند نقش مهمي در درمان بيماران كرونري قلب داشته باشند .

اثر فوري آسيب ديدن عضلات قلب ،‌بغير از ايجاد درد آن است  كه قلب ديگر نمي توانند مانند سابق به خوبي عمل تلمبه كردن خون را انجام دهد و در نتيجه فشار خون شديداً پايين آمده و موجب غش كردن ،‌عرق ريزش و تهوع مي شود . مشكل اصلي ديگري كه در مراحل اوليه آسيب ديدن قلب ايجاد مي شود ،‌آن است كه عضله آسيب ديده مي تواند باعث بروز بي نظمي هايي در ريتم ضربان قلب بشود كه اصطلاحاً به آن آريتمي قلبي گفته مي شود . اين بي نظمي ها مي توانند تهديد كننده حيات بوده و منجر به ايست قلبي شوند . به خاطر خطراتي كه اين آريتمي ها مي توانند ايجاد كنند ، ‌اهميت زيادي دارد كه افرادي كه دچار سكته قلبي مي شوند ،‌در 48 ساعت اول پس از سكته ،‌در بخش مراقبتهاي (‌سي سي يو CCU ) به دقت تحت نظر باشند .

 خوشبختانه پس از 2 يا 3 روز كه از سكته قلبي گذشت ، احتمال وقوع چنين آريتمي هاي خطرناكي نادر است و مي توان بعد از اين مدت بيمار را از بخش سي سي يو به بخش عمومي بيمارستان منتقل كرد و سپس به خانه فرستاد . بعد از بروز يك سكته قلبي ، بدن شروع به ترميم قسمتهاي آسيب ديده مي كند . سلولها از قسمت عضله مرده يا آسيب ديده برداشته مي شوند و بافت فيبروز تشكيل مي شود . اين مراحل حدود 6 تا 8 هفته طول خواهند كشيد . بافتي كه در محل آسيب ايجاد مي شود ، قوي مي باشد اما متأسفانه عضله قلبي كه از دست رفته است ، ديگر نمي تواند جايگزين شود و در نتيجه قلب ضعيف تر مي گردد . اكثر افرادي كه يك سكته قلبي كوچك داشته اند ، تفاوت چنداني نسبت به قبل از سكته قلبي احساس نخواهند كرد . گرچه ، اگر يك قسمت بزرگ از عضله قلب دچار صدمه شود ، اندازه قلب بزرگتر شده و ديگر نمي تواند به خوبي عمل تلمبه زدن خود را انجام دهد . اين حالت را اصطلاحا « نارسايي قلبي »  مي گويند .